Sevval
New member
Serzenişte Bulunmak Ne Demek? Bir İnsanın İçinde Biriktirdiği Sözler Ne Zaman Dile Gelir?
Bazen insanın içinde öyle çok şey birikir ki anlatmaya nereden başlayacağını bilemez. Bir arkadaşınızın sizi sürekli aramamasına üzülürsünüz, ailenizin verdiğiniz emeği fark etmediğini düşünürsünüz ya da sevdiğiniz kişinin sizin için önemli olan bir günü unutmasına kırılırsınız. Fakat bunların hiçbirini doğrudan söylemezsiniz. Bir süre beklersiniz, belki kendiliğinden anlaşılmayı umarsınız. Sonra bir gün, hiç beklenmedik bir anda ağzınızdan şu cümle çıkar:
“Benim de biraz olsun hatırlanmayı beklemem çok mu?”
İşte tam o noktada serzeniş başlar.
Bugün sizlerle serzenişte bulunmanın ne anlama geldiğini yalnızca sözlük tanımıyla değil, insan ilişkilerinin içinden geçen bir hikâyeyle konuşmak istiyorum. Çünkü bana kalırsa serzeniş, bazen insanın dile getiremediği bir ihtiyacın, bazen de uzun zamandır karşılık bulmayan bir beklentinin sesidir. Gelin, bu konuyu küçük bir Anadolu kasabasında yaşayan üç insanın hikâyesi üzerinden birlikte düşünelim.
Serzenişte Bulunmak Ne Demek?
Serzenişte bulunmak, bir kişinin yaşadığı kırgınlığı, memnuniyetsizliği veya karşılanmamış beklentisini sözlerle ifade etmesidir. Genellikle bir başkasının davranışından dolayı duyulan üzüntü, hayal kırıklığı ya da sitem içerir.
Örneğin, uzun zamandır görüşmediğiniz bir arkadaşınıza, “İnsan arada bir hâl hatır sorar, değil mi?” dediğinizde serzenişte bulunmuş olabilirsiniz. Burada doğrudan bir kavga çıkarmak istemezsiniz. Aslında karşınızdaki kişiye, onun ilgisini özlediğinizi ve ilişkinizde bir eksiklik hissettiğinizi anlatmaya çalışırsınız.
Serzeniş ile şikâyet arasında da ince bir fark vardır. Şikâyet, bir durumun yanlışlığını veya rahatsız edici yönünü öne çıkarabilir. Serzeniş ise çoğu zaman ilişkinin duygusal tarafına dokunur. İnsan yalnızca yaşanan olaya değil, o olayın kendisinde bıraktığı anlama da tepki verir.
“Bana haber vermedin.” demek bir tespit olabilir.
“Bana haber vermeye bile gerek duymadın demek ki.” demek ise serzenişe dönüşebilir.
İkinci cümlede yalnızca haber verilmemesi değil, kişinin kendisini önemsiz hissetmesi de vardır.
Peki, her serzeniş haklı mıdır? Elbette hayır. Bazen yanlış anlaşılmalardan, bazen gerçekleşmeyen beklentilerden, bazen de karşı tarafın bilmediği ihtiyaçlardan doğar. Bu nedenle serzenişi anlamanın ilk adımı, söylenen sözün arkasındaki duyguyu fark etmektir.
Şimdi asıl hikâyeye geçelim.
Bir Kasabanın Ortasında, Eski Bir Saatçinin Dükkânında
Anadolu'nun küçük bir kasabasında, meydanın köşesinde yıllardır aynı yerde duran bir saatçi dükkânı vardı. Dükkânın sahibi Cemal Usta, altmışlı yaşlarında, az konuşan ama işini büyük bir dikkatle yapan bir adamdı. Dükkânın duvarlarında farklı dönemlerden kalma saatler asılıydı. Kimi ağır ağır ilerliyor, kimi geri kalıyor, kimi de artık hiç çalışmıyordu.
Cemal Usta'nın oğlu Murat, otuz beş yaşındaydı. Babasından farklı olarak teknolojiyle ilgileniyor, sorunları mümkün olduğunca kısa sürede çözmeye çalışıyordu. Bir şey bozulduğunda önce nedenini araştırır, ardından bir plan yapar ve uygulamaya geçerdi. Ona göre çözülmesi mümkün olan bir sorun üzerinde uzun uzun konuşmak çoğu zaman vakit kaybıydı.
Murat'ın eşi Elif ise kasabanın halk kütüphanesinde çalışıyordu. İnsanların söylediklerinden çok, söyleyemediklerini fark etmeye çalışırdı. Birinin sesindeki titremeyi, bir çocuğun içine kapanmasını ya da yaşlı bir kadının her hafta aynı kitabı ödünç almasının ardındaki yalnızlığı kolayca fark edebilirdi.
Murat ile Elif birbirlerini severlerdi. Fakat sevgileri, hayata aynı yerden baktıkları anlamına gelmiyordu.
Bir akşam Elif, gün boyunca yaşadığı bir olayı Murat'a anlatmaya başladı.
Kütüphanenin çatısı akıyordu. Kitapların bir kısmı zarar görme tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Elif, belediyeye birkaç kez başvurmuş, ancak henüz bir sonuç alamamıştı. Üstelik kütüphanede çalışan tek kişi olduğu için bütün işleri kendi başına yürütmek zorunda kalıyordu.
Murat onu dikkatle dinledikten sonra hemen telefonunu çıkardı.
“Yarın belediyeye giderim. Dilekçeyi yeniden düzenleriz, fotoğrafları ekleriz. Gerekirse bir usta bulup fiyat alırız. Bu işin bir yolunu buluruz.”
Elif sustu.
Murat, sorunu çözmek için elinden geleni yapmıştı. Ona göre yapılması gereken buydu. Ancak Elif'in beklediği yalnızca bir çözüm planı değildi.
Bir süre sonra yavaşça konuştu:
“Ben senden sadece çatıyı tamir etmeni istemedim ki. Bütün gün bununla uğraşırken ne kadar yorulduğumu da fark etmeni istedim.”
Murat şaşırdı.
“İyi ama sorunu çözmek için uğraşıyorum. Daha ne yapabilirim?”
Elif'in gözleri doldu.
“Bazen hiçbir şey yapmana gerek yok. Sadece benim için zor olduğunu anlaman yeterli.”
İşte o akşam, aynı evin içinde iki farklı ihtiyaç karşı karşıya gelmişti. Murat çözüm üretmeye çalışıyor, Elif ise anlaşılmayı bekliyordu. İkisinin de niyeti kötü değildi. Ancak iyi niyet, her zaman doğru iletişimi kurmaya yetmiyordu.
Elif'in sözleri bir serzenişti. Çünkü onun cümlesinin arkasında, o akşamdan çok daha eski bir kırgınlık bulunuyordu.
Serzeniş Bazen Tek Bir Olayla İlgili Değildir
Ertesi gün Murat, babasının dükkânına gitti. Cemal Usta, tezgâhın üzerinde duran eski bir cep saatini tamir ediyordu. Oğlu içeri girer girmez konuşmaya başladı.
“Baba, insan bazen ne yaparsa yapsın karşısındaki kişiye yetemiyor.”
Cemal Usta başını kaldırmadan gülümsedi.
“Demek sonunda sen de bunu öğrendin.”
Murat şaşkınlıkla babasına baktı.
“Ne demek istiyorsun?”
Cemal Usta elindeki saati bıraktı. Sonra duvardaki eski bir duvar saatini gösterdi.
“Şu saat yirmi yıldır burada. İlk bozulduğunda tamir ettim. İkinci kez bozulduğunda yine tamir ettim. Ama üçüncü kez durduğunda fark ettim ki sorun yalnızca içindeki mekanizma değilmiş. Duvarın eğimi yüzünden sürekli dengesiz çalışıyormuş. Ben her defasında saati düzeltiyormuşum, ama asıl sorunu görmüyormuşum.”
Biraz durduktan sonra devam etti:
“İnsan ilişkileri de böyledir. Bazen önümüzdeki sorunu çözeriz ama o sorunu tekrar tekrar ortaya çıkaran şeyi fark etmeyiz.”
Murat, bir önceki akşam Elif'in söylediklerini düşündü. Gerçekten de eşi son zamanlarda birkaç kez benzer cümleler kurmuştu.
“Seninle konuşmak istiyorum ama hep bir yere yetişiyorsun.”
“Ben anlatırken hemen çözüm aramaya başlıyorsun.”
“Bazen yanımda olmanı istiyorum, bana yol göstermen gerekmiyor.”
Murat bunları o ana kadar birbirinden bağımsız şikâyetler olarak görmüştü. Şimdi ise hepsinin aynı ihtiyaca işaret edebileceğini anlamaya başlıyordu.
Belki de Elif, hayatın bütün yükünü tek başına taşımaktan değil, taşıdığı yükün görünmez kalmasından yorulmuştu.
Serzenişin önemli taraflarından biri tam da budur: Bazen kişi bir olayı anlatıyor gibi görünürken aslında ilişkideki daha derin bir eksikliği dile getirir.
Bir annenin, “Bu evde her şeyi ben mi düşüneceğim?” demesi yalnızca ev işlerinden yakınması olmayabilir. Zihinsel yükün sürekli kendisinde olmasından yorulmuş olabilir.
Bir arkadaşın, “Beni aramak hiç aklına gelmiyor mu?” demesi yalnızca telefon görüşmelerini saymak anlamına gelmeyebilir. İlişkinin karşılıklı olup olmadığını sorguluyor olabilir.
Bir çalışanın, “Ne kadar uğraşsam da kimse fark etmiyor.” demesi ise yalnızca takdir beklentisi değil, emeğinin görünür olmasını istemesi olabilir.
Bu yüzden serzenişin anlamını kavramak için sadece kelimelere değil, kelimelerin hangi yaşantıların ardından ortaya çıktığına da bakmak gerekir.
Erkekler Çözüm Ararken, Kadınlar Duygulara mı Odaklanır?
Bu hikâyede Murat'ın çözüm araması, Elif'in ise anlaşılmayı istemesi dikkat çekiyor. Ancak buradan bütün erkeklerin çözüm odaklı, bütün kadınların da duygusal olduğu sonucunu çıkarmak doğru olmaz.
İnsanların iletişim biçimleri cinsiyetlerinden ibaret değildir. Kişilik, aile içinde öğrenilen davranışlar, yaşanılan çevre, geçmiş deneyimler ve toplumsal beklentiler de iletişim üzerinde etkilidir.
Yine de bazı toplumsal kalıplar, kadınların ve erkeklerin kendilerini ifade etme biçimlerini etkileyebilir.
Bazen insanın içinde öyle çok şey birikir ki anlatmaya nereden başlayacağını bilemez. Bir arkadaşınızın sizi sürekli aramamasına üzülürsünüz, ailenizin verdiğiniz emeği fark etmediğini düşünürsünüz ya da sevdiğiniz kişinin sizin için önemli olan bir günü unutmasına kırılırsınız. Fakat bunların hiçbirini doğrudan söylemezsiniz. Bir süre beklersiniz, belki kendiliğinden anlaşılmayı umarsınız. Sonra bir gün, hiç beklenmedik bir anda ağzınızdan şu cümle çıkar:
“Benim de biraz olsun hatırlanmayı beklemem çok mu?”
İşte tam o noktada serzeniş başlar.
Bugün sizlerle serzenişte bulunmanın ne anlama geldiğini yalnızca sözlük tanımıyla değil, insan ilişkilerinin içinden geçen bir hikâyeyle konuşmak istiyorum. Çünkü bana kalırsa serzeniş, bazen insanın dile getiremediği bir ihtiyacın, bazen de uzun zamandır karşılık bulmayan bir beklentinin sesidir. Gelin, bu konuyu küçük bir Anadolu kasabasında yaşayan üç insanın hikâyesi üzerinden birlikte düşünelim.
Serzenişte Bulunmak Ne Demek?
Serzenişte bulunmak, bir kişinin yaşadığı kırgınlığı, memnuniyetsizliği veya karşılanmamış beklentisini sözlerle ifade etmesidir. Genellikle bir başkasının davranışından dolayı duyulan üzüntü, hayal kırıklığı ya da sitem içerir.
Örneğin, uzun zamandır görüşmediğiniz bir arkadaşınıza, “İnsan arada bir hâl hatır sorar, değil mi?” dediğinizde serzenişte bulunmuş olabilirsiniz. Burada doğrudan bir kavga çıkarmak istemezsiniz. Aslında karşınızdaki kişiye, onun ilgisini özlediğinizi ve ilişkinizde bir eksiklik hissettiğinizi anlatmaya çalışırsınız.
Serzeniş ile şikâyet arasında da ince bir fark vardır. Şikâyet, bir durumun yanlışlığını veya rahatsız edici yönünü öne çıkarabilir. Serzeniş ise çoğu zaman ilişkinin duygusal tarafına dokunur. İnsan yalnızca yaşanan olaya değil, o olayın kendisinde bıraktığı anlama da tepki verir.
“Bana haber vermedin.” demek bir tespit olabilir.
“Bana haber vermeye bile gerek duymadın demek ki.” demek ise serzenişe dönüşebilir.
İkinci cümlede yalnızca haber verilmemesi değil, kişinin kendisini önemsiz hissetmesi de vardır.
Peki, her serzeniş haklı mıdır? Elbette hayır. Bazen yanlış anlaşılmalardan, bazen gerçekleşmeyen beklentilerden, bazen de karşı tarafın bilmediği ihtiyaçlardan doğar. Bu nedenle serzenişi anlamanın ilk adımı, söylenen sözün arkasındaki duyguyu fark etmektir.
Şimdi asıl hikâyeye geçelim.
Bir Kasabanın Ortasında, Eski Bir Saatçinin Dükkânında
Anadolu'nun küçük bir kasabasında, meydanın köşesinde yıllardır aynı yerde duran bir saatçi dükkânı vardı. Dükkânın sahibi Cemal Usta, altmışlı yaşlarında, az konuşan ama işini büyük bir dikkatle yapan bir adamdı. Dükkânın duvarlarında farklı dönemlerden kalma saatler asılıydı. Kimi ağır ağır ilerliyor, kimi geri kalıyor, kimi de artık hiç çalışmıyordu.
Cemal Usta'nın oğlu Murat, otuz beş yaşındaydı. Babasından farklı olarak teknolojiyle ilgileniyor, sorunları mümkün olduğunca kısa sürede çözmeye çalışıyordu. Bir şey bozulduğunda önce nedenini araştırır, ardından bir plan yapar ve uygulamaya geçerdi. Ona göre çözülmesi mümkün olan bir sorun üzerinde uzun uzun konuşmak çoğu zaman vakit kaybıydı.
Murat'ın eşi Elif ise kasabanın halk kütüphanesinde çalışıyordu. İnsanların söylediklerinden çok, söyleyemediklerini fark etmeye çalışırdı. Birinin sesindeki titremeyi, bir çocuğun içine kapanmasını ya da yaşlı bir kadının her hafta aynı kitabı ödünç almasının ardındaki yalnızlığı kolayca fark edebilirdi.
Murat ile Elif birbirlerini severlerdi. Fakat sevgileri, hayata aynı yerden baktıkları anlamına gelmiyordu.
Bir akşam Elif, gün boyunca yaşadığı bir olayı Murat'a anlatmaya başladı.
Kütüphanenin çatısı akıyordu. Kitapların bir kısmı zarar görme tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Elif, belediyeye birkaç kez başvurmuş, ancak henüz bir sonuç alamamıştı. Üstelik kütüphanede çalışan tek kişi olduğu için bütün işleri kendi başına yürütmek zorunda kalıyordu.
Murat onu dikkatle dinledikten sonra hemen telefonunu çıkardı.
“Yarın belediyeye giderim. Dilekçeyi yeniden düzenleriz, fotoğrafları ekleriz. Gerekirse bir usta bulup fiyat alırız. Bu işin bir yolunu buluruz.”
Elif sustu.
Murat, sorunu çözmek için elinden geleni yapmıştı. Ona göre yapılması gereken buydu. Ancak Elif'in beklediği yalnızca bir çözüm planı değildi.
Bir süre sonra yavaşça konuştu:
“Ben senden sadece çatıyı tamir etmeni istemedim ki. Bütün gün bununla uğraşırken ne kadar yorulduğumu da fark etmeni istedim.”
Murat şaşırdı.
“İyi ama sorunu çözmek için uğraşıyorum. Daha ne yapabilirim?”
Elif'in gözleri doldu.
“Bazen hiçbir şey yapmana gerek yok. Sadece benim için zor olduğunu anlaman yeterli.”
İşte o akşam, aynı evin içinde iki farklı ihtiyaç karşı karşıya gelmişti. Murat çözüm üretmeye çalışıyor, Elif ise anlaşılmayı bekliyordu. İkisinin de niyeti kötü değildi. Ancak iyi niyet, her zaman doğru iletişimi kurmaya yetmiyordu.
Elif'in sözleri bir serzenişti. Çünkü onun cümlesinin arkasında, o akşamdan çok daha eski bir kırgınlık bulunuyordu.
Serzeniş Bazen Tek Bir Olayla İlgili Değildir
Ertesi gün Murat, babasının dükkânına gitti. Cemal Usta, tezgâhın üzerinde duran eski bir cep saatini tamir ediyordu. Oğlu içeri girer girmez konuşmaya başladı.
“Baba, insan bazen ne yaparsa yapsın karşısındaki kişiye yetemiyor.”
Cemal Usta başını kaldırmadan gülümsedi.
“Demek sonunda sen de bunu öğrendin.”
Murat şaşkınlıkla babasına baktı.
“Ne demek istiyorsun?”
Cemal Usta elindeki saati bıraktı. Sonra duvardaki eski bir duvar saatini gösterdi.
“Şu saat yirmi yıldır burada. İlk bozulduğunda tamir ettim. İkinci kez bozulduğunda yine tamir ettim. Ama üçüncü kez durduğunda fark ettim ki sorun yalnızca içindeki mekanizma değilmiş. Duvarın eğimi yüzünden sürekli dengesiz çalışıyormuş. Ben her defasında saati düzeltiyormuşum, ama asıl sorunu görmüyormuşum.”
Biraz durduktan sonra devam etti:
“İnsan ilişkileri de böyledir. Bazen önümüzdeki sorunu çözeriz ama o sorunu tekrar tekrar ortaya çıkaran şeyi fark etmeyiz.”
Murat, bir önceki akşam Elif'in söylediklerini düşündü. Gerçekten de eşi son zamanlarda birkaç kez benzer cümleler kurmuştu.
“Seninle konuşmak istiyorum ama hep bir yere yetişiyorsun.”
“Ben anlatırken hemen çözüm aramaya başlıyorsun.”
“Bazen yanımda olmanı istiyorum, bana yol göstermen gerekmiyor.”
Murat bunları o ana kadar birbirinden bağımsız şikâyetler olarak görmüştü. Şimdi ise hepsinin aynı ihtiyaca işaret edebileceğini anlamaya başlıyordu.
Belki de Elif, hayatın bütün yükünü tek başına taşımaktan değil, taşıdığı yükün görünmez kalmasından yorulmuştu.
Serzenişin önemli taraflarından biri tam da budur: Bazen kişi bir olayı anlatıyor gibi görünürken aslında ilişkideki daha derin bir eksikliği dile getirir.
Bir annenin, “Bu evde her şeyi ben mi düşüneceğim?” demesi yalnızca ev işlerinden yakınması olmayabilir. Zihinsel yükün sürekli kendisinde olmasından yorulmuş olabilir.
Bir arkadaşın, “Beni aramak hiç aklına gelmiyor mu?” demesi yalnızca telefon görüşmelerini saymak anlamına gelmeyebilir. İlişkinin karşılıklı olup olmadığını sorguluyor olabilir.
Bir çalışanın, “Ne kadar uğraşsam da kimse fark etmiyor.” demesi ise yalnızca takdir beklentisi değil, emeğinin görünür olmasını istemesi olabilir.
Bu yüzden serzenişin anlamını kavramak için sadece kelimelere değil, kelimelerin hangi yaşantıların ardından ortaya çıktığına da bakmak gerekir.
Erkekler Çözüm Ararken, Kadınlar Duygulara mı Odaklanır?
Bu hikâyede Murat'ın çözüm araması, Elif'in ise anlaşılmayı istemesi dikkat çekiyor. Ancak buradan bütün erkeklerin çözüm odaklı, bütün kadınların da duygusal olduğu sonucunu çıkarmak doğru olmaz.
İnsanların iletişim biçimleri cinsiyetlerinden ibaret değildir. Kişilik, aile içinde öğrenilen davranışlar, yaşanılan çevre, geçmiş deneyimler ve toplumsal beklentiler de iletişim üzerinde etkilidir.
Yine de bazı toplumsal kalıplar, kadınların ve erkeklerin kendilerini ifade etme biçimlerini etkileyebilir.